LiTiko leteMphilo
LUHLELO LAVELONKHE LEKULAWULA SIFO SESIFUBA
SIFO SESIFUBA (TB)
IMINININGWANE YEBASITI
BEKULAPHA
Yini Sifo seSifuba?
I-TB sifo leselaphekako, siyatsatselana, sihlasela nobe ngabe ngutiphi titfo temtimba kodvwa kakhulu emaphaphu.
Ngabe sitsatselana njani Sifo seSifuba?
Emagciwane e-TB asakateka kalula emakamelweni laminyene lapho kungangeni khona umoya lohlantekile nelilanga.
Sitsatselana ngematfonsi lamancane emoyeni uma umuntfu lone-TB akhwehlela nobe atsimula.
Lomunye umuntfu angangenwa i-TB uma advonsa lamatfonsi nakaphefumula.
Kukhwehlela lesekwengce emaviki lamatsatfu.
Tinhlungu esifubeni.
Kudzinwa nekungabi nemandla kwemtimba.
Kungakhanuki kudla.
Kwehla ngesisindvo semtimba.
Kujuluka ebusuku ngisho nobe kubandza.
Kukhwehlela ingati.
Umoya lohlantekile ucedza emagciwane e-TB.
Kushisa kwelilanga kubulala emagciwane e-TB.
Kungani labanye bantfu baphatfwa yi-TB kodvwa labanye ingabaphatsi?
Labanye bantfu bangenwa yi-TB kalula kunalabanye ngobe emasotja lavikela umtimba asuke abutsakatsaka.
Loku kwenteka uma imitimba yabo ingenamandla lanele ekulwisa emagciwane e-TB.
Emaphuzu ebungoti e-TB:
Ebantfu labanemitimba lebutsakatsaka abanamandla lanele ekulwisa emagciwane.
Buphuya.
Kuminyana, tindlu nemakamelo langangenwa kahle ngumoya lohlantekile.
Kungadli kahle.
Kubhema.
Kunatsa kakhulu tjwala.
Ebantfu labaphetfwe nguletinye tifo njengesifo sashukela.
Ngabe i-TB yemaphaphu ibonakala njani?
Timphawu tesifo.
Kutfolakala kwemagciwane uma kuhlolwa sikhwehlela e-labhorathri.
Kuhlolwa kwesikhumba lokwentiwa ebantfwaneni.
Yelashwa njani i-TB?
Kwelashwa kwe-TB kucala emva kweluhlolo ngekuya kwenchazelo ? kwelashwa kwekucala nobe kwelashwa lokuphindziwe.
Kucala njani kwelashwa kwe-TB?
Kwelashwa kwe-TB kucala emuva kwekutsi dokotela nobe nesi sekacinisekisile kwekutsi lomuntfu uphetfwe yi-TB.
Nangabe umuntfu aphatseke kakhulu uniketwa imitsi kahlanu ngeliviki, ngeMsombuluko kuze kube nguLesihlanu.
Emva kwaloko imitsi ye-TB ingasetjentiswa kasihlanu nobe katsatfu ngeliviki.
Umuntfu angasebentisa yini imitsi ye-TB ngalokuphephile?
Kuphephile kutsi labasikati labakhulelwe banatse emaphilisi ekulapha i-TB.
Labasikati labakhulelwe netigulane letengcile eminyakeni lengu-65 abakafaneli kusebentisa umjovo i-Streptomycin.
Bantfwana labangaphasi kweminyaka lengu-8 banganiketwa i-Ethambutol.
Nangabe tigulane tisebentisa imitsi ye-TB kufanele titjele nesi emtfolamphilo kuze bakhulumisane ngendlela lencono yekuhlela umndeni.
Tigulane letisebentisa leminye imitsi kufanele titjele nesi emtfolamphilo.
Tigulane letiphetfwe nguletinye tifo kufanele tikhulumisane nanesi emtfolamphilo.
I-HIV ngiyo leyenta kutsi umuntfu lohabule ligciwane leTB agcine aphetfwe yi-TB.
Imiphumela yekuhabula emagciwane e-TB ne-HI
Umuntfu lone-HIV usengotini lenkhulu yekuphatfwa yi-TB kunemuntfu longenalo liGciwane leNgculazi.
Umsiti wekwelashwa ukugadza njani kwelashwa?
Ugcina imitsi lebuya emtfolamphilo endzaweni lepholile nalephephile.
Ugcina likhadi lekwelashwa lesigulane.
Ubonana nesigulane kahlanu ngeliviki kutsi atewumbona nasinatsa emaphilisi.
Usebentisa sipunu nelisoso lekubeka emaphilisi, kanye nemanti.
Ubuka sigulane nasigwinya wonkhe emaphilisi.
Umsiti nesigulane bavumelana ngendzawo lebalungele bobabili kanye nesikhatsi.
Usayina likhadi lesigulane njalo-nje sigulane nasinatsa emaphilisi.
Uthumela sigulane emtfolamphilo nangabe sinenginga yemphilo.
Yini umsebenti wemsiti wekwelahswa kwe-TB?
Ubukela sigulane nasigwinya wonkhe emaphilisi.
Utfumela sigulane emtfolamphilo ngetinyanga letimbili nobe letintsatfu kutsi kuyotsatfwa sikhwehlela.
Kubalulekile kutsi sigulane sibuyele emtfolamphilo ekupheleni kwekwelashwa lokukhulu kuyohlola sikhwehlela kuze kuntjintjwe imitsi. Kusetjentiswa imitsi lemincane uma sigulane sesincono.
Utfumela tigulane emtfolamphilo enyangeni yekugcina ngembikwekuphela kwekwelashwa.
Kubalulekile kutsi tigulane tibuyele emtfolamphilo nasekuphele kwelashwa kwentela kucinisekisa kutsi tilapheke mbamba esifeni se-TB.
Nguliphi lichaza lelingabanjwa ngumsiti wekwelashwa kwe-TB emphakatsini lahlala kuwo?
Kubambisana kwemphakatsi ngulesinye setidzingo letinkhulu emsebentini wekulwa ne-TB.
Ebantfu kumele batjelwe ngengoti lababhekane nayo bona nemindeni yabo.
Ebantfu kumele batibone ekucaleni timphawu te-TB bese bafuna lusito lekwelashwa.
Ebantfu kumele batjelwe ngekubaluleka kwekusebentisa imitsi, baphindze batjelwe nagemiphumela yekungakwenti loko.
Ebantfu labane-TB kumele bacinisekise kutsi imindeni yabo ihlolelwa i-TB, kutsi uma utfolakala unalesifo welashwe ngendlela lefanele.
Ebantfwana labaphile kahle labangephasi kweminyaka lesishlanu kumele batfunyelwe emtfolamphilo kuyohlolwa.
Labadzala bona bangaya emtfolamphilo-nje kuphela nabagula futsi banetimphawu te-TB.
Sigulane sisebentisa imitsi sikhatsi lesidze, futsi kucedza luhlelo lekwelashelwa i-TB kumatima kandzi kufuna kutimisela.
Tigulane letiphetfwe yi-TB letingakacedzi kwelashwa kwato tingayitselela labanye bantfu.
Tigulane letiphetfwe yi-TB letingacedzi kwelashwa kwato tingaphatfwa ngulolunye luhlobo lwe-TB loluyingoti kakhulu lekungusifo lesingagobeli imitsi ye-TB.
Ingavikelwa njani i-TB lengagobeli imitsi lebangelwa kungacedzi kwelashelwa i-TB?
Tigulane kufanele ticale kwelashwa ngendlela lekungiyo lebekiwe.
Ebantfu labaphazamisa kwelashwa kwabo kufanele batiwe bese bayalandzelwa.
Ebantfu labacalako kuphatfwa yi-TB kumele balapheke kwasekucaleni.
Kwetsembeka.
Kusetjentiswa kwemakhondomu ngasosonkhe sikhatsi.
Kuniketa imininingwane nemfundziso ngetifo telicansi, tingoti tetifo telicansi letingamange tilashwe, tifo telicansi, ne-HIV/AIDS.
Kufundzisa ngekuhlanteka.
Kukhutsata indlela lephephile yetelicansi.
Kufundzisa ngekwelulekwa kwekutitsandzela nge-HIV , kuhlolwa nekutfunyelwa kuyewulashwa.
Nguliphi lichaza lelingabanjwa ngumsiti wekwelashwa ekuvikeleni Sifo seSifuba?
Yivisise i-TB ubambe lichaza lelikhulu ekuyivikeleni.
Fundzisa umphakatsi wangakini nge-TB.
Tfumela ebantfu lebanetimphawu letimbili nobe letinyeti te-TB emtfolamphilo lesedvutane.
Luleka ebantfu kutsi bavale imilomo yabo nabakhwehlela nobe nabatsimula.
Tjela ebantfu kutsi umoya lohlantekile utawuhambisa emagciwane e-TB, nciphisa kusakateka kwayo ngekuvula emafasitelo.
Tjela ebantfu kutsi lilanga lelishisa-ngco libulala emagciwane e-TB.
Kutsata ebantfu labanatsa imitsi ye-TB kutsi bayinatse bayicedze.
Tjela ebantfu kutsi i-TB ilapheka uma umuntfu sekalucedze lonkhe luhlelo lekwelashwa.
Tjela ebantfu kutsi bantfwana labasandza kutalwa bajovwe nge-BCG kutewuvikela i-TB.
Kutfunyelwa
Kutfunyelwa bantfwana labangephasi kweminyaka lesihlanu lebake bahlangana nemuntfu lophetfwe yi-TB.
Yani kunesi wasemtfolamphilo nobe ngabe unayiphi inkhinga.
Kuya labadzala labanetimphawu te-TB.
Tigulane lesetelashwe tinyanga letimbili nobe letintsantfu kufanele tiyewuhlolwa sikhwehlela.
Tigulane letisenyangeni yekugcina yekwelwashwa kufanele tiyewuhlolwa sikhwehlela.
Longatsintsana nabo eSifundzeni sakho nge-TB
Sifundza Inombolo yelucingo
Luhlu lwebasebenti elizingeni laVelonkhe
Sikhundla Inombolo yelucingo
UMcondzisi weNTCP 312 - 0089/0106
KuBika nekuCopha 312 - 0109
Sikhungo Sekunakekela Tigulane 312 - 0100
Tinhlelo taseMsebentini 312 - 0100
KuKhutsatwa 312 - 0113
KuCeceshwa 312 - 0101
TaseLabhorathri 312 - 0108
TekuPhatsa 312 ? 0108/0107/0093
Luhlelo laVelonkhe lekulawula i-TB
Lucingo 312 ? 0089/312 ? 0107
Ifeksi 326 - 4365
